KARKAMIŞ KÜLTÜRÜ

Sadak Kültürü Örf, Adet ve Gelenekleri
Baraklar kapalı toplum olma özelliğini günümüze kadar sürdürmüş bir topluluktur. Bu nedenle kendilerine özgü kültür ve geleneklerinide aynı ölçüde korumuşlardır. Türk misafirperverliğini, türk örf ve adetlerini, Orta Asyaya uzanan tüm özellikelerini Barak’ta görmek mümkündür. Baraklar Horasandan Anadoluya oradan da şimdiki yaşadığı yerlere getirdikleri töre ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı kalmasını bilmişlerdir.

Barak Mutafağı
Eski Türk yemeklerini büyük bir kısmı ile Baraklara özgü yemek çeşitleri, bu yörede oldukça yaygın görülmektedir. Esasen Baraklar bu anlamda zevklerine düşkün insanlardır. Misafir ağırlamak onlar için bir şeref ve mutluluk kaynağıdır. Bu anlayış Barakları misafir perver kılmıştır. Bunun için Barakta her evin özel olarak misfirlerini ağırladıkları odaları vardır. Misafirlerin ağırlandığı, toplu sohbetlerin yapıldığı ve sorunların konuşulduğu bu odalar Barak’ın bir nevi kültür yerleridir. Acı kahve anlamına gelen Mırra’da bu odaların vazgeçilmez içeceğidir. Misafirlere mırra ikram etmek onlara verilen değerin ve gelişlerinden duyulan memnuyetin ifadesidir. Barakta günlük hane halkının yemeklerinin dışında, ziyafet, bayram, düğün, ölü ve yol yemekleri yapılmaktadır. Yöreye özgü 15 çorba çeşidi bakımından Barak mutfağı oldukça zengindir. Pilav her yerde pirinç ve bulgurla yapılır. Ancak Barakta pilav malzemesi olarak, birde firik kullanılır ki firiği başka yerde görmek mümkün değildir. Yöreye özgü firik pilavı sade yağla ve üstü kaplama etle servise hazırlanır ki lezzet ve tad bakımından ender bir pilav çeşidir. Firik buğday başaklarının henüz tam olarak olgunlaşmadan ateşte pişirilmesi ile yani bir nevi kebap yapılarak hazırlanan bir bulgur çeşididir. Etle yapılan çok çeşitli türleri vardır. Şişte kuşbaşı, kıyma, pirzola buraların vazgeçilmez kebaplarıdır. Yine bir kebap çeşidi olan patlıcan kebabı vardır ki buda yöreye özgü kebap türüdür. Çekilmiş kıyma ile patlıcanların şişlerde ateş üzerinde pişirilerek yapılan bu kebap yine tad ve lezzet olarak öteki kebaplardan daha çok aranır. Beklide patlıcanın lezzet bulduğu yemek çeşidi budur. Kıymalı etin gerekli sebze karışımı ile hazırlanarak ustalıkla hamur ekmekler üzerine yayılmak suretiyle fırında pişirilen lahmacun bu yörede lezzetin doruğuna ulaşır. Ayrıca özel aylarda yapılan Aşure bölgeye has baklava çeşitleri, künefe ve kadayıf tatlılarıda yapılmaktadır. Barakta yemeklerin hazırlandığı ve pişirildği yere mutfak anlamında “ocaklık” denilir. Ocaklıklar genellikle ev bölümünün dışında ayrı müstakil yapılarldır. Bu yörede hiç değişmeyen geleneklerden biriside istisnasız hergün yapılan yufka saç ekmeğidir.

Barakta Kız İsteme ve Evlenme Adetleri
Barakta kız isteme ve evlenme adetleri, eski Türk adetlerine göre yapılmaktadır. Her ne kadar toplumların modernize olma olayı, burayı da etkilemişse de eski usül genel olarak sürdürülmektedir. Kız ile oğlanın düğünlerde yada tarla ve bahçede birbirlerini görüpte beğenmeleri üzerine üile büyükleri bir araya gelerek bu işi başlatırlar. Tabi burada teklif ve isteme olayı doğal olarak oğlan tarafından gelir. Gelen teklif kızın ailesince değerlendirilir, kızında fikri alınarak olumlu yada olumsuz karşı tarafa bildirilir. Geleneksel kız alma verme olayında, görülen ve adına kalın denilen başlık parası geleneği son yıllarda kalkmış gibi görülmektedir. Esasen başlıkta amaç kız tarfının düğün masraflarına yardımcı olmaktır. Başlık parası hiçbir zaman için bir kazanç yada verilen bir meta karşılğı gibi duşulummeiştir. O günün şartları çerçevesinde kıza çeyiz ve iysi olarak kullanılır. Başlık pasının, kız tarafının kendi ihtiyaçları için kullanılması çevrece yadırğanır, hatta ayıplanır. Düğünler genellikle davul ve zurna ile yapılır. Bu süre eskiden bir hafta olurken şimdik zaman ve parasal mülehazalarla 3 güne indirilmiş olduğu görülmektedir. Düğünün son gecesinde, erkek ve gelin için ayrı ayrı kına yakma olayı olur. Kına gecesi düğünün önemli bir bölümünü teşkil eder. Gelinin kınasında onu biraz duyğlandırmak ve biraz da ağlatmak için genç kızlar tarafından şu dörtlük söylenir.
Elimi yuduÄŸum arklar,
Belimi verdiÄŸim dutlar,
Aha bindim gidiyorum,
Silip süpürdüğüm yurtlar.

Sözleri ve söylenişi ile duygu ve anlam yüklü bu türkü gelini oldukça etkiler ve göz yaşlarını tutamaz. Hatta onun yakınında bulunan diğer kadınlarda aynı şekilde duyğulanarak onlarda gizlice ağlarlar. Gelin için çocukluğunu ve genç kızlağını yaşadığı aile ocağından ayrılmak az da olsa bir burukluk yaratır. Böyle durumlarda insan, en mutlu anında bile hüzünleniyor. Eskiden gelin ata bindirilerk oğlan evine götürülrken günümüzde bu iş için araba kullanılmaktadır. Gelin mahalli kıyafetle donatılır , baş ve yüz kısmına özel bir duvak ve başlık yapılır. Bu başlğa çeşitli renklere boyanmış uzun tavuk tüyleri ve sedef çiçekleri takılarak görkemli bir manzara yaratılır. Şal kumaştan yapılmış “göynek” onun üzerine giydirilmiş fermene denilen bir nevi ceketle özenle hazırlanan gelin, başındaki başlık ve yüzündeki duvakla bütünleşerek bu görkemliliği tamamlar. At üzerinde gelin gibi deyimi işte bu manzarada ifadesini bulur. Gelinin atın üzerinde rahat tutunabilmesi için önüne birde yastık verilir. Gelinin arkasına 67 yaşlarında bir erkek çoğcuğ bindirilir ki inanca göre gelinin ilk çocuğu erkek olsun. Gelin güvenğinin evine yaklaştığı zaman önündeki yastığı bir delikanlı alıp kaçar ve bu yastağı güveğiye teslim eder. Güveğide yastığı getiren ybu şahsa bahşiş verir. Güveği bundan sonra yakın arkadaşları ile birlikte gelin ineceği damın başına çıkar gelinin attan inmesini bekler. Gelin eve gelipte evin kapısı önüne durduğu zaman, güveği tarafından geline ve kalabalığın üzerine şeker ve para saçar. Bu olay güveğinin mutluluğunun bir ifadesidir. Gelin attan inmezden önce kayınbaba yada kaynana tarafından ona bir hediye sözü verilir. Bu bir koyun, bir altın, yada eş değer bir hediye olabilir. Bu hediyeye de “üzengilik” denir. Bundan sonra gelin attan iner ve kendisi için yere açılmış döşeğin üzerine oturur. Eğer gelin köy aşırı başka bir yere gidiyorsa yolda toplanan kadınlar, gelin alayını durdurup geline bakarlar ve ayrıca geçeceği yerlerden erkeklerde düğün alıyında bahşiş kabilinden yol hakkı alırlar. Bütün bu işler yapıldıktan sonra, sıra yerlere serilen serğiler üzerine oturarak gelecek yemeği beklerler. Ancak yemekten önce oğlan tarafına yardım amacıyla para toplanır. Bu genellikle düğün masrafına katkı, yapmak için yapılır. Katılan herkes düğün sahibine yakınlığı derecesinde ve mali durumuna göre para yardımında bulunur. Bu para toplama olayına”Şabaş”denilir. Bundan sonra yemek servisi yapılarak misafirlere ikramda bulunulur.
KINA GECESÄ°
Kına gecesi adeti,bütün Türklerde olduğu gibi,Barak insanı için de vazgeçilmez bir düğün geleneği adetidir.Kına gecesi diye zifaf gecesinden evvelki geceye denir.Güveğin kınasını gençler ve gelinin kınasını yetişkin kızlar yakarlar.Kına ekeğin yalnız sağ eline gelinin ise elleri ile beraber ayaklarına yakılır.

ERKEK KINA GECESÄ°
Kınası yakılacak yere güveği götürürlürken manilerle götürülür.Kına yakılmazdan önce güveği önce evliler yanlarında tutarlar.Bekarların güveği alarak kınasını yakabilmeleri için evlilerin isteklerinin yerine getirilmesi ve arzularının tatmin edilmesi usuldandır.Mesela; evliler her gençten ayrı ayrı birer türkü yahud tek tek kalkarak oynamalarını isterler.Bu onların arzularına bağlıdır;bunları hic istemezler de birer kurban isterler.Daha bunlardan horoz gibi ötmek,köpek gibi havlamak, eşek gibi anırmak, isteniyorsa bunlara da itiraz edilmez, yapılır.Yapılmazsa kınayı evlilerin yakacağı ilan edilir.bu ise gençler için çok ayıptır.Evlilerin rızası alındıktan sonra yine kına yakacakları adamları da secerler,bu gençler güveği alarak kınasını yakarlar, kına yakılırken de keza koşmalar, türküler,maniler söylenir.

KADIN KINA GECESÄ°
Güveğinin kınası yakılırken gülüşmeler eğlenceler ve bir türlü komiklikler yapılırken gelin evinde biraz oynandıktan sonda sanki bir matem kurulur,ağıt ve fiğanlar başlar.Tabii bu ağlamalar gelişi güzel değil bir merasime tabidir.
Evvela geline banyo yaptırılır.Banyo yapılırken gelinin sevdiği ve ahbabı olan genc ve yetişkin kızlar etrafında bir halka teşkil ederler.Bu kızlardan birisi üzerine su döker,başka biriside sabun sürerek yıkamaya başlarlar.Diğer kızlar gelinin üzerine doğru eğilerek tatlı acıklı bir ahenkle şu aşağıya yazdığımız(Yakı) türkülerini söylerler.Gelin ve geride duran bütün kadınlar da hep bir ağızdan ağlaşırlar.

KINA TÃœRKÃœLERÄ°

Altına attılar ağır cecimi
Boynuna taktılar yağlı sicimi
Tezin ağlatmayın gelin bacımı
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Şu dağın ardına duman mı durdu
Pabucunun içine yılan mı girdi
Ammin uşağına kıran mı girdi
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Şu dağın ardında bir kuşum kaldı
Kergahlar üstünde nakışım kaldı.
Bacısı güzelden bir eşim kaldı
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Eliyin kınası çamurdan mı ola
Gözüyün sürmesi kömürden mi ola
Anayın yüreği demirden mi ola
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Şu dağın ardında ekerler küncü
Ekerler biçerler severler genci
Genç bana göndermiş ayva turuncu
Ağlama kız gelin yazın bu imiş
Şu dağın ardında bir kuş olaydım
Kergahlar içinde nakış olaydım
Gelene gidene bir eş olaydım
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Şu dağın ardında üç ağaç incir
Elinde kelepçek boynunda zincir
Sıkma kelepçeği kollarım incir
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Annem seni has dağında haslamış
Zülfünü gül dalında ıslamış
Annen deni iller için beslemiş
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Bir dof atlı çıktı cerit ilinden
Yürek doldu geldi garbi yelinden
Bir tas su istemezdim zem zem gölünden
Sular bulanık içilmez oldu

Anadan babadan geçilmez oldu
Ağlama kız gelin yazın bu imiş

Yukarıda yakılan (ağıtlar) söylenirken kızların yanında ihtiyarca bir kadın bulunur “darısı sizlere... Bahtınız açık olsun... ve akbahtlı olasınız” diye dua eder.Bu yakılar aynı zamanda kına yakılırken de söylenir.Kınanın yakılması için gelinin kardeşine, amcasına, annesine, küçük hemşiresine verilecek yol ve yordamın tamamen sağlanması şarttır.Yoksa kına yakılamaz, ta ki gelinin velisinden ruhsat gelinceye kadar beklenir.

GÜVEĞİN DONATILMASI
Gelinin indirilmesinden ve düğün yemeğinden sonra güveğinin donanması işine gelinirki bu genellikle akşamüzeri yapılır.Güveğinin arkadaşları taplanarak düğün son perdesi olan güveğin donatılması işini yine davul zurna eşliğinde oyun ve türkülerle yaparlar.Bu bölümde güveği özenle traş edilir,yani giysileri bir tepsi içerisinde getirilir ve yine yapılan şenlikler eşliğinde ona giydirilir yani donanır.Bu donanma işi geve saat 8-9 a kadar sürür.Bütün bunlardan sonra güveği, türkü oyun ve şenlikler eşliğinde bir kalabalık tarafından yeni evine getirilerek gelinin yanına indirilir.Böylece günlerce süren düğün ve eğlence mutlu bir sonla noktalanmış olur.

CENAZE ADETLERÄ°
Hayat madalyonun iki yüzü gibidir.Bir yanı iyi ve tatlı, diğeri iske acı ve hüzün dolu.Yani hayat sevincin mutlulğun acı ve hüznün bir yumağıdır.İnsan oğlu yaşamın penceresinden bunları hep görür durur.Ancak yaşam herşeye rağmen devam eder.Evet sözü Barak’ta cenaze adetlerine getirmek istiyorum.
Ölümün çaresizliğine yenik düşen insanoğlu, teselliyi inanç ve adetler üzerine kurdukları geleneklerde aramışlardır.Barak’ ta bu gelenek İslam inancı üçerine kurulmuş fakat kendilerine özgü cenaze ve defin adetleri vardır.Doğaldır ki, bir yakının, bir dostun ya da bir tanıdığın ölümü herkesi sonsuz acı ve kedere gark eder. Bu acı ve duyulan üzüntü ağlama ve ağıt şeklinde tezahür eder.Ölünün yakını kadınlar dövünme saçlarını yolma ve kan çıkıncaya kadar yüzlerine tırnaklarını çizerler.Yanık sesli bazı kadınlar ağıt şeklinde türkü yakadak herkesi ağlatırlar.Ölünün naaşı etrafında halka atarak oturan mkadınlar, venazenin kalkmasına kadar bu çırpınma ve ağlamalarını sürdürürler.Son derece üzgün görünen erkekler ise gözyaşlarını içlerine akıtırlar.Ölüm haberi tüm yakınlara ve tanıdarlara en seri vasıtalarla ulaştırılır.Haberi duyan akraba ve dostları da aynı şekilde en seri yolla ölü evine ulaşırlar.Bir yandanda defin için gerekli hazırlıklar yapılır.Yıkama ve kefinleme işi tamamlandıktan sonra tabut eller ve omuzlar üzerinde mezarlığa götürülür.Burada hazırlanan mezara aynı usüllerle bırakılarak üstü tümsek oluncaya kadar topraklanır.Defin işine katılanların ölünün mezarına kürekle toprak atması bir saygı ve dostluğun ifadesi olarak telakki edilir.Defin işinden sonra ölünün yakınları bir yana çekilerek cenazeye katılanların başsağlığı dileklerini kabul ederler.Kalabalık bu sırada topluca köye döner.Dışarıdan gelenler için yemekler hazırlanır.Her ev yeterince misafirini alarak hazırladığı yemeği onlara ikram eder.Genellikle ölü evinin dışında her ailenin böyle yemek yapma geleneği vardır.Yine böyle yemekler için mutlaka bir koyun ya da kuzu kesmek gereklidir.Ölü evi halkı için diğer evlerden yapılmış yemekler getirilerek ölünün yakınlarının yemek yemeleri sağlanmış olur.Sonraki günlerde bir hafta ya da 10 gün süre ile ölü evine taziyeye gelinir ki buna ”yas yerine gitme” ve “hatır alma” denir.Yas yerine gelenler ölü evine yardım kabilinde bir şeyler getirirler.Bu muhtelif gıda maddeleri olabileceği gibi bir koyun yada kuzu olabilir.Taziye boyunca gelenlere yemek verilir, ayrıca çay ve acı kahve ikram edilir.Barak’ta hangi amaçla olursa olsun misafir durumunda olan kişilere ikram ve hürmet etmek en büyük gelenektir.En acılı günlerinde bile insanlar acılarını yüreklerine gömerek, misafirleri ile yakından ilgilenip, hürmet ve saygı gösterirler.
Ölenin elbise ve ayakkabısı köyün dışında fakir kişilere verilir.Yedi gün sonda ölünün canı için tuz dağıtılır.Kırkıncı gününde mevlit okutulur.Üç ay sonra da yine ölünün canı için helva dağıtılır.Bir yıl sonra da kurban kesmek adettir.Bayramda da mezarlık ziyaretleri yapılır.

BARAK YÖRESİNDE GİYİM
Barak’ta eskiden kadın ve erkeklerin geleneksel giyim tarzları ve kullandıkları giysiler vardır.Ancak son yıllarda bu eski giyim geleneğinin büyük ölçüde değiştiğini görüyoruz.Eski giyim tarzını günümüzde artık belirli ve özel günlerde giyilmektedir.
ERKEK GÄ°YSÄ°LERÄ°
Önceleri erkekler başlarında fes onun üzerine “ahmediye” denilen bir nevi başörtüsü sararlardı.Durumu zengin olanlar ise ipekli Trabulus bağlarlardı.Uzun entari tipi fistan giyilir bunun altında da beyz bezden dikilmiş şalvar tipi bir giysi olurdu.Kışın ve özellikle çalışırken aba giymek bir gelenekti.Aba daha sonraları bir çeşit iş öynüğü şekline dönüştü.Ayağa yemeni giyilirdi.Bugün için çdğunlukla pantlon,şalvar ve ceket giyilir.İleri yaştakiler başlarına şapka takar ancak yeni nesilin şapka vurma geleneği yoktur.

KADIN GÄ°YSÄ°LERÄ°
Barak’ta kadınların başları iki baş örtüsüyle bağlanır.Birinci örtüye baş ve boyun kısmı kapatılırken ikinci örtü bunun üzerine bir şerit gibi bağlanır ki buna “alın ya da baş bağlama” denilir.Geleneksel Barak kadın giysi tarzı üçetektir.Bu kıyafet adından anlaşılacağı üzere üç parçadan oluşur.Alta uzun bir entari buna “Köynek” denilir.Onun üzerinde dilimli parçalardan ibaret “zubun” vardır.En üstte “fermene” giyilir.Bunların üzerine de belden bağlama ve bir dikdörtgen olan bir önlük vardır.Ayrıca don anlamına gelen uzun ve geniş diz donu giyilir.Ayağa sarı papuç giymek yine gelenektir.Barak kadınlarının güzel ve düzgün giyimleri bayram ve düğünlerde daha çok görülür.

BARAK TÃœRKÃœLERÄ°
Barak’ın bilinen en büyük özelliklerinden birisi de türküleri ve oyunlarıdır.Bunlar tümüyle yöreye özgü folklor ürünleridir.Bu yönüyle Barak oldukça zengin bir kültüre sahiptir.Yine Barak’ta her türkünün bir konusu her olayında bir türküsü vardır.Bu bakımdan türküler anlam yüklüdür.Yaşanılan olaylar çekilen sıkıntılar,göçler ve göçlerin zorlukları yapılan savaşlar,sürgünler isyanlar işte bunlar türkülerin konuları olmuştur.Bu nedenle acı hüzün ve dert yüklüdür türküler.Zaten Barak türkülerine genellikle dertli denir.Barak dertlisi.
Tabii Barak türkülerinin içinde sevgiyi güzeli ve güzelliği ifade edenleri de vardır.Ayrıca düğünlerde ve eğlencelerde topluca söylenen bir nevi kırık hava ve mani türü olan türkülerde görülmektedir.Türkülerin söylenmesinde halk arasında geçerli sayılan ses,sert ifadeli söyleniş şeklidir.Bir nevi haykırış gibi.Yörede erkekler arasında görülen ses genişliği çoğunlukla tenordur.Kadınlarda türkü söyleme geleneği yok denecek kadar azdır.

Barak’ta en çok şu türküler söylenir.Barak dertlisi,İskan, Beyveled, Bilal bey, Bey mayıl, Hurşit, Öksüz oğlan, Ali paşa, Ezogelin, Döne gelin, Haco gelin, Gündeşli oğlu ve Leylim türküleridir.Aşağıdaki dörtlükler Barak türkülerine bir örnek teşkil eder.

Kavum aÅŸiret bir vualim var size
Çıkmışım mansur gibi dara ben
Korkarım yarimi yad eller alır
BoÄŸulurum namus ile ara ben

Benim gönlüm seyir ile seyranda
O kız gezer düğünlerde bayramda
Benim gönlüm emmim kızı meryemde
Korkarım ki hasret gidem yara ben

Türlü iblis giymiş boylu boyunca
Yar yüzüne bakamadım doyunca
O yar gelip helallaÅŸak deyince
Kan ağladım gözlerimden yaş geldi

Seyran edip seyrangahtan gelirken
Yine yolum dost köyüne düş geldi
Ben kendi derdime derman ararken
Boyunuma bilinmedik iÅŸ geldi

Sonraki bölümlerde Barak şair ve aşıklarından alınan şiir ve türkülere ayrıca yer verilmiştir.

HALK OYUNLARI
Barak oyunları topluca elele tutuşarak halay şeklinde oynanır.Halaylarda başta erkekler geride de kadınlar yer alır.Oyunlar davul zurna eşliğinde olur.Halayın başında bir erkek bulunurki bunun görevi “baş çekme”dir. Bu kişi aynı zamanda ekibin düzen içinde oynamasını sağlar.Kadınların baş çekme geleneği yoktur.Barak folkloründe ferdi oynama durumu görülmemektedir.Oyun ritimleri Anadolu’nun diğer bölgelerindeki oyun sitillerinden farklıdır.Kına gecelerinde ya da güveği donatmada tek ya da ikişerli gruplar halinde oynama durumu görülmektedir.Genel olarak folklörün doğal özelliklerinden birisi de giyilen kıyafettir.Bu hususa Barak’ta çok önem verilir.Rengarenk bu geleneksel kıyafetler içerisinde Barak oyunlarının cezbediciliği kabul edilir bir gerçektir.Yöre oyunları için ne çok ağır nede çok hareketli ifadesini kullanamıyoruz.Ancak bunların ortası sözü belki de gerçeğe daha yakın olanıdır.
Barak’ta oynanan oyunların başlıcaları şunlardır.Ağır hava, Coma düzü, Düz hava, Velde,Berde,Üç ayak, Cezehir, Meryem ve leylim havalarıdır.

LEYLÄ°M OYUNU
Leylim türkülü bir oyun adıdır.Bu, düğünlerde veya bayramlarda oynanır.Leylimi oynarken kadın erkek birlikte elele tutuşarak büyük bir daire teşkil ederler.Türküyü bir genç kız veya kadın söylemek isterse o zaman erkekleri halkaya tutturmazlar,yalnız kendileri oynar
Leylim türküleri bizim bildiğimiz manilerden ibarettir.bu maniler sonlarına önlerine bazı kelimeler getirmek şartiyle muhtelif ahenk ve bestelerle terennüm edilir.Bu kelimeler herhangi bir maniye eklenirse o maninin bestesi değiştirilir,oyunda da sıçrayış ve hareketler değiştirilerek seslerin ahengine uydurulur.

YÖRESEL KELİMELER

AÇACAK :Kapı kilidi, anahtar
AHIR :Büyük ve küçük baş hayvan barınağı
AHMEDİYE :Kadınların sarı renkli baş örtüsü
AKKERE :Büyük baş hayvanların yem yedikleri yer
AKKEZE :Baston
AMMÄ° :Amca
ARAHI :Rakı
ARASA :Tahıl satılan yer (Pazar
ARIK :Doğal su kanalı
ASHAB :Elbise
AVRAT :Kadın
AZAP :Bir yıllık çiftçi
BAKDENÄ°Z :Maydonoz
BALCAN :Patlıcan
BEKMEZ :Pekmez
BASAMAK :Sabit Merdiven
BELİK :Kadının örülmüş saçı
BELLEAA :Kirli suların geçtiği açık kanal
BERECİK :Urfa’ nın kazası Birecik
BIÇKI :Testere
BILDIR :Geçen Sene
BIYAN ÅžERBETÄ°:Meyan Åžerbeti
BÜK ÜZÜMÜ:Böğürtlen
CARTLAK KEBABI:Ciğer Kebabı
CERCER :Tahılları sapından ayıran kesici aletli tahtadan yapılmış alet
CINCIK :Kırık cam pançası
CİVELEK :Arazisi olmayan köylü
COR :Birkaç kişinin karşılıklı sohbeti
ÇATMA :Üç ince direğin bir ucundan bağlanarak yapılarak üç ayaklı askılık
ÇIKIN :Ekmek vs.sarılan bez
ÇITKI :Gelin başı süslemesi
ÇIKKLA :Sadece
ÇULLUK :Hindi
ÇÖRTEN :Çatıdan akan suyu yönlendiren oluk
ÇÖMÇE :Yemek servisinde kullanılan büyük kaşık
DAHRE :Ağaç kesim işlerinde kullanılan alet
DARI :Mısır
DEPELEMEK:Çiğnemek (ayak altında)
DEPÄ°K :Tekme ile vurma
DEVLÜP :Tahıl ve fıstık gibi bitkilerin kabuklarını ayırmak için taştan yapılmış silindir.
DIMIŞKI ÜZÜM:Yöreye has bir üzüm türü
DİLME :Üzüm suyu ve nişastadan yapılmış tatlı türü
DON KAZANI:Çamaşır kaynatmak için yapılmış kazan
DÖĞME :Buğdaydan yapılmış keşkek
DULDA :Gölge
DULUK :Saç favorisinin bulunduğu kısım
ELETMEK :Götürmek
ELÖPEN:Kertenkele
ERGEN:Genç kız, delikanlı erkek
FANUS:Gemici feneri
FERMENE:Kadın yeleği
FİREZ:Ekimi yeni biçilmiş tarla
GEÇE:Taraf yan
GEÇİ:Keçi
GELÄ°YSÄ°N:Geliyorsun
GİDİŞMEK:Kaşınmak
GULUNÇ:Sırt
GUVARMAK:Bırakmak
HALLE:Buğday veya şıra kaynatan büyük kazan
HAMPARA:Yörede çıkartılan beyaz ve sert taş
HANEK:Laf konuÅŸmak
HAPHAP:Takunya
HARADAN:Nerede
HARAL:Kıldan yapılmış büyük çuval
HAS:Marul
HASITLAMAK:Kıskanmak
HAVARA TAŞ:Yerden çıkartılan beyaz taş.
HAYDE:Yörede has altı kösele üstü deri ayakkabı.
HAYIR:Ä°ncir
HAYRAT:Kırsal yörelerde içinde su depolanan üstü kapalı yer.
HAYLA:Nasıl
HAZVEL:Korlaşmış ateş
HEDİK:Kaynatılmış buğday
HERÄ°F:Bey (Adam)
HÄ°M:Bina Temeli
HORANTA:Aile TopluluÄŸu
HÖKKEŞ:Ökkeş (Erkek ismi)
HÖNÜSÜ ÜZÜM:Yöreye has ilkbaharda yetişen pembe üzüm.
HÖSÜN:Hüseyin(Erkek İsmi)
İTEĞİ:Ekmek yaparken üzerine un konulan bez.
İZAR:Kara çarşaf
İVEZİ ÜZEM:Yöreye has üzüm çeşiti
KABIRLIK:Mazarlık
KAHGE:Simit
KAHGECİ:Simitçi
KANNE:Cam ÅŸiÅŸe
KESEFET BASMAK:Uyuklamak, esnemek
KELLE:Kez, defa, kere
KÖYNEK :Gömlek
KÜNCÜ :Susam
LOĞ :Toprak damların akmaması için üzerine gezdirilen taştan yapılmış silindir.
MAHRA :Sebze ve sandığı
MAHMİL :Duvarın içine yapılmış dolap
MASMANA :Zeytinyağı ve sabun imalathanesi
MAŞARA :Tarla sulama işlemi yapmak için yapılmış bölüm
MELHAFE :Yorgan dikiminde kullanılan seyrek dikilmiş kumaş
MERÇ :Taban suyu yakında olan arazi
MESES :Sabahları çift süren kişinin kullandığı ucu demirli sopa
MEÅžEFE :PeÅŸtamal
MİŞMİŞ :Kayısı
MUMBAR :Dolma yapımında kullanılan ince bağırsak
MIRRIK :Cıvık çamur
NAHIR :Küçük baş hayvan sürüsü
NİŞ :Hafif ıslak yer
NOHUT DÜRÜMÜ:Haşlanmış nohuttan yapılmış dürüm
OĞURLAMAK:Hırsızlık yapmak
ÖKSEMEK :Özlemek
ÖKENMEK :Birisinin konuşmasını taklit etmem
ÖLBE :Tahtadan yapılmış silindir şeklindeki kap
ÖRKLEMEK :Büyükbaş hayvanın otlaması için bir yere bağlamak
ÖRTME :Ev önü bir yer balkon
PERÇEM : Saçın Ön kısmı
PÄ°SSÄ°K : Kedi
PÖÇ : Kalça
SALLAMA : Kalınca yaplmış ekmek
SAVAN : Sofra bezi
SERPENE : Bağda üzümleri yukarıya kaldınan ucu çatal sopa
SEKİ : Ev Önünde oturulacak yüksekçe yer
SIYIPMAK : Kaymak
SÄ°FTAH : Ä°lk
SÄ°LLE : Tokat
SOKU : Bulgur, biber vs ezmek için taştan yapımış çukur.
SÖÖRMİ : Patlıcandan yapılmış yöre yemeği.
SULAMA : Şeker, yağ ve hamurdan yapılmış sulama
SUMSUK : Yumruk
SÃœLLÃœM : Tahta Merdiven
SÜYÜK : Damın kenarı
ÅžETÄ°L : Fide
ÅžORAK : Tuzlu
TAÄžA : Pencere
TAPLAMA : Bir çeşit ekmek
TEBELLEÅž : SataÅŸmak
TELBİS ETMEK : Bütün alanı bol su ile yıkamak
TEMETOS : Domates
TEPİR : Hasırdan yapılmış üzerinde yufka ekmek konulan altlık.
TEÅžKALA : TelaÅŸ
TEŞT : Çamaşır yıkanan geniş kap.
TEZE : Taze
TÄ°YEK : fidan
TUMAN : Don
TUT : Dut
TÃœSBAH : Tesbih
UŞAK : Çocuk
ÜDÜRGÜ : Matkap
YEKİNMEK : Kalkıp fırlamak
YOORUM : Yahu
YALBIRDAK : Yarı çıplak
YANNIK : Deriden yapılmış yoğurdun yağını çıkartmakta kullanılan araç
YENÄ°CE : Yeni ekilmiÅŸ baÄŸ
ZABIK : Dar sokak
ZAHVUR : Yemeklere tat ve koku veren kurutulmuş sarı çiçek
ZAMBIRLANMAK : Kızmak, Öfkelenmek
ZEMBİL : Lastikten Yapılmış kulplu sepet.
ZEVZİR : Güvercinden küçük siyah renkli göçmen kuş
ZİBİL : Hayvan gübresi ve çöp
ZİKKE : Hayvanların bulunduğu yerden uzaklaşmaması için demirden yapılmış yere çakılan kazık.
ZIRZA : Kapı sürgüsü

Şiirler-Maniler-Türküler
Şiir ve Türkü, Barak insanı için vazgeçilmezlerdendir. Zira Baraklı, adeta bütün duygularını şiirleri ve türküleri ile dile getirmiştir. Çekilen acılar, kederler, gurbet duyguları, özlemler, sevinçler sevdalar kısaca insanoğlunun yaşayabileceği bütün duygular Barak’ta şiir olmuştur, türkü olmuştur. Gün olmuş isyan türküleri, gün olmuş isyan türküleri söylenmiştir. Ama her zaman tertemiz aşklar, sevdalar dile getirilmiştir.
Şiirler, türküler ve maniler Türk kültürünün önemli bir parçasını oluşturan Barak kültürünün temel taşlarındandır. Barak isanı şiirlerle, türkülerle, manilerle doğar ve onlarla yaşar demek pek yanlış olmaz. Geçmişten günümüze odalarındaki sohbetlerin en önemli parçasınıda türküler oluşturur. Geçmişten günümüze kadar söylenen şiir ve türkülerden derlediğimiz bazıların kitabımızın bu bölümüne aldık. Elbette Barakta çok sayıda şiir, türkü ve mani vardır. Ancak biz sadece birkaç örnek alabildik.

İskan Türküsü
Kalktık Horsandan sökün eyledik.
Düşürdüler bizi tozlu yollara
Omuzda parlıyor uzun kargılar
Aşırdılar bizi karlı doğlara,

Bölük, bölük olu yüklendi göçler
İhtiyarlar bindi, yayadır gençler
Başımıza geldi gördüğümüz düşler
Bizden sonra bir nam kalsın dillere

Oradan kalktık sökün ettik COlab’a
Seksenbin hanadır gelmez hesaba
Deve, koyun çoktur sığmaz hesaba
Susuz hayvanlar inleşir çöllerde.
DedemoÄŸlu